"Het auteursrecht functioneert redelijk goed"
- 29 mei 2006
Tijdens het opruimen kwam ik een studie tegen van MinEZ: "Auteursrecht, economische lust of last?". Ik was bij de presentatie van dat rapport uitgenodigd in 2003. Nu is het moeilijk om klare taal te spreken zonder belangen van schreeuwers als Brein en talloze belangenclubjes te schaden en zo kon het gebeuren dat de globale uitspraak als volgt (~) en alles behalve klaar gedumpt werd: "Eigenlijk valt het allemaal wel mee, het auteursrecht functioneert redelijk goed.". Mogelijk had ik op dat moment stennis moeten maken, maar daar ben ik de persoon niet naar.
De uitspraak is echter absurd en het vervelende is dat het ambtenaren een geruststellend gevoel geeft waardoor de situatie niet verandert. Nog vervelender is dat ambtenaren de weg naar Vrijschrift blijkbaar moeilijk weten te vinden en alleen als we het hard spelen - zoals bij softwarepatenten - is onze mening opeens van belang.
Een paar in het oog springende tekortkomingen van auteursrecht zijn makkelijk te noemen, maar dan moet je auteursrecht eerst plaatsen in de maatschappij. In de Westerse wereld hebben we gekozen voor een model op basis van vrije concurrentie waarbij de overheid zo min mogelijk ingrijpt. Daar is meteen het eerste struikelblok: auteursrecht grijpt rechtstreeks in op de vrije marktwerking omdat je van de overheid een privilege krijgt waardoor vrije concurrentie uitgeschakeld wordt. Dat de wetgever daarbij een doel heeft is respectabel en acceptabel, maar het is goed om te beseffen dat auteursrecht in theorie niet thuis hoort in een kapitalistisch systeem, net zo min als octrooien. Gelukkig weten de meeste goed geschoolde economen en juristen dit wel maar wetgevers wordt graag zand in de ogen gegooid en zo groeit de macht van de belangenclubs al jaren.
Het is tijd voor een gedachtenspelletje: stel dat er geen auteursrecht was. Zouden we dan grote filmproducties hebben zoals we die nu kennen? Ik ben bang van niet, al denk ik dat er wel andere modellen tot stand zouden komen om toch tot iets te komen. Het bedrijfsleven is immers ongekend creatief, weet vraag altijd wel om te zetten in aanbod. Kijk eens wat de BBC doet, reportages die met publieke middelen betaald zijn zijn - hetzij beperkt - beschikbaar voor het publiek. Zou een bedrijf als Microsoft bestaan? Absoluut! Maar ze zouden gedwongen worden tot keiharde concurrentie en het permanent zoeken van niches tegen concurrerende prijzen. De term illegale software zou niet bestaan. Dus de middelen om omzet te draaien zouden bestaan uit ondersteuning en contracten voor ontwikkeling. En de concurrentie ligt iedere dag als een tijger op de loer om ervoor te zorgen dat de prijs/prestatiesverhouding optimaal blijft. De hele ICT-sector zou een geweldige boost krijgen terwijl bedrijven het geld wat ze niet uitgeven aan licenties kunnen investeren in machines, etc. om hun eigen concurrentiepositie te verstevigen. Het auteursrecht in haar huidige vorm is een economische last welke als een strop om de nek van de samenleving met haar bedrijven en burgers hangt.
Dan is er een tendens om iedere keer de termijn van het auteursrecht op te rekken. Volgens de conventie van Bern duurt auteursrecht minimaal 50 jaar tot na het overlijden van de auteur. In een tijd dat publiceren makkelijker is dan ooit is dit al een absurde benadering, maar onder druk van de VS wordt iedere keer getracht deze termijn op te rekken, bijvoorbeeld middels de Mickey Mouse Protection Act als omschreven als de "Sonny Bono Copyright Term Extension Act" in 1998. Europa deed er nog een schepje bovenop door werken die al in het publiek domein waren beland weer van de gemeenschap af te pakken. De VS wordt ervan verdacht te trachten de auteursrechttermijn tot oneindig te willen oprekken om Mickey Mouse nooit in het puliek domein te laten komen. Wie had verwacht dat er achter de sympathieke Mickey zo'n ranzige lobby van de Disneys van deze wereld schuil gaat?
We doen er goed aan om het systeem van auteursrecht terug te draaien naar gezonde proporties zodat het de samenleving weer dient en de schade die is aangericht door graaiers ongedaan te maken. Founders' Copyright is zo gek nog niet.